Ана тили – хәлиқ қәлби, асасий вә әң рошән бәлгүси               Ана тили – хәлиқ қәлби, асасий вә әң рошән бәлгүси
Латипә
Юмор
Разместил: kurvan   

0 голосов 
19.12.2011 21:36

Бир бала өйгә үч қизлар биллә кирипту:
– Апа, мән өйләнмәк болдум! Қандақ ойлайсән, үчисиниң қайсиси бири сениң келиниң болиду? – дәп сорапту.
Аниси ойлимай һазирҗавап берипту:
– Арқисида сол тәрәптә.
Балиси һәҗәплинип:
– Уни қандақ биливалдиң? – дәп сорапту.
Аниси:
–  Қандақ у өйниң босуғини атлиди, шу дәқиқидә мени териктүрүшкә башлиди.

 
Хиялчан тиләк
Стихи
Разместил: Adiljan   

0 голосов 
23.06.2011 16:47

Лутпулла Мутәллип
Ақсу, 1945 ж.

Тиңриқмаймән достлар, тиләймән алий тиләкләрни,
Чүшәрмәймән күрәшкә дәп түргән биләкләрни.
Мәрт бағвән ғазаң қилмайду вақитсиз бағни,
Тәрбийсиз солдуруп гүл-чечәкләрни.
Хиялим худди тәлпүнүп турған бир сәби бала,
Емиш үчүн қәдирдан анидики қош әмчәкләрни.
Ләзәтлик хиял арисида беқип асманларға,
Тәпәккүр көзи билән көримән рошән буҗәкләрни.
Җанан наз уйқида йетип ничүк толғанмас,
Ашиғи күтүп турса ечип йоруқ роҗәкләрни.
Немишкә язмай, тиләк арилаш муңлуқ лирикиларни,
Сөйгү ишқи өртәп көйдәрсә жүрәкләрни.
Әзәлдинла хиялчан... муңлуқ бир жигит едим,
Тиңшиғачқа момам ағзидин самави чөчәкләрни.
Сөйгү деңизи чоңқурлиғида мән қайнап турсам,
Уссуллуғум қандақ қансун ичип кичик көлчәкләрни?

 
Нәсирдин Әпәнди латипилири
Юмор
Разместил: Murat   

1 голос 
28.03.2011 21:05

Лапқа лап...

Уруштин қайтқан сәркәрдиләр параңлишип олтуруп һәр ким өзиниң батурлуқи һәққидә лап урушупту, бир махтанчақ сәркәрдә:
– Уруш шундақ қаттиқ болдики, оқ худди ямғурдәк йеғвататти. Мән дүшмән билән арилишип кетип қилч астида қалдим. Каллам үзүлүп бойнумниң терисигә илинип қапту... – дәпту.
Параңда Әпәндимму бар икән. Әпәндимму қатардин қалғуси кәлмәй:
– Раст етисиз, урушта адәм қизип кәткәндин кейин һечнимини туймас, билмәс болуп қалдикән, сизниң бешиңиз бойниңизниң терисигә илинип қапту, мениң бешим йәлкәмдин чүшүп үч-төрт қетим домилап кәткининиму сәзмәй урушивәрдим, – дәпту.

Калачниң миҗәзи

Әпәндим бир тойға барғанда каличини йешиптудә, қолтуқиға қисип төргә чиқипту, меһманлардин бири:
– Әпәндим, калачни талаға қойсиңизму болатти, – дәпту.
– Бурадәр, каличимниң миҗәзи яман, ким йүр десә, игисини ташлап кетивириду, – дәп җавап берипту Әпәндим.

Әмди җим ятимән

Әпәндим кечиси қәбристанлиқ йенидин өтүп кетип барса, алдидин бир мунчә атлиқ кишиләр чиқип қапту, Әпәндим буларни оғримиккин дәп ойлап, дәрру қәбирстанлиқтики бирочуқ гөргә юшурнупту. Атлиқлар әпәндимни көрүп қилип, гөрниң алдиға келип вақирапту:
– Кимсән? Буяққа чиқ!
– Өлукмән, арамхуда ятқили қоюңлар, – дәпту Әпәндим.
– Өлук болсаң, талада немә қилип йүрисән?
– Саяһәт қилип йүргәнидим, – дәп җаваб берипту Әпәндим.
– Өлүкму саяһәт қиламдикән?
– Кәчүргәйсиләр, – дәпту Әпәндим, – саяһәт қилип хаталишиптимән, әмди җим ятимән.

Подробнее...
 
Зулумға қарши
Стихи
Разместил: Adiljan   

0 голосов 
23.06.2011 16:48

Абдухалиқ Уйғур

Көрмәк нәсиб болурму Күнниң жамалини, вай!
Күн олтурупқу кәтти чиқмайдиғу әжәп Ай?
Аптапқу кәтти қолдин, үмүд йоқ йәнә Айдин,
Төрт әтрапқа басқан мән, зулмәттә қалған һәр җай.
Зәп алса әзиз тәнни, ғәм қоршиса Вәтәнни,
Көр путтики кишәнни, қандақ қилур йиқилмай.
Һәммини қулум қилса, һайвандәк зулум қилса,
Дәпсәндә кукум қилса, виждан қандақ чидиғай?!
Ғәмимизни йәйли биз, немә десәк дәйли биз,
Қол қоштуруб, ләббәй дәп нә қилса қараб турмай.
Уйғур ечиб көзүңни, тонутуб қой өзүңни,
Қачан болса бир өлүм, ғәйритиңиздин айлинай!

 
Қисқичә уйғур тили тоғрилиқ
Интересные материалы
Разместил: Азиз Азнабакиев   

1 голос 
16.02.2011 12:12

Һазирқи уйғур тили чоң 4 бөлүмгә бөлиниду. Улар: фонетика, лексика, морфология, синтаксис.

Фонетика тилдики тавушларни тәкшүрәйду. Уйғур тилида 41 һәрип бар. Уларниң 13 созуқ тавуш(гласные). Уларниң ичидә 3 қош созуқ тавуш. Созуқ тавушлар үч топқа бөлиниду: қелин вә инчикә созуқ тавушлар, кәң вә тар созуқ тавушлар, ләвләшкән вә ләвләшмигән созуқ тавушлар. Үзүк тавушларниң сани (согласные) 26. Улар икки топқа бөлиниду. Улар  җараңлиқ вә җараңсиз, партлиғучи вә сирлаңғу.

Лексикология – тилшунаслиқниң чоң саһаси болуп, луғәт тәркивидики сөзләрни тәкшүрәйду.

Морфология уйғур тилидики сөз түркүмлирини тәкшүрәйду. Уйғур тилидики сөз түркүмләр (части речи) 10-ға бөлиниду. Улар: исим, сүпәт, сан, алмаш, миқдар, пеил, рәвиш, тәхлидий сөзләр, ярдәмчи сөзләр, имлиқ сөзләр.

Қисқичә мисаллар:
Исим: дап, гия, машина, үналғу, синалғу в.б. (имя существительное).
Сүпәт: қара, ақ, дүгләк, татлиқ, аччиқ (имя прилагательное).
Сан: бәш,бәшинчи йәттинчи,үчтән бир (имя числительное).
Алмаш: мән, сән, сиз, у, сили, ула, кимду бир, немә, бирси (местоимение).
Миқдар: 5 кг алма, бир сандуқ китап.
Пеил: ишләватиду, ойнаватиду, маңмақчи (глагол).
Рәвиш: бүгүн, әтә, ахшам, булту, қәстән, әттәй (наречие).
Тәхлидий сөзләр: дүк-дук, ялт-юлт.
Ярдәмчи сөзләр: вә, һәм, билән, -му, -чу (предлоги).
Имлиқ сөзләр: аһ, уһ, вай-вуй (междометие).

Синтаксис сөзләрниң бағлиниш йоллирини вә җүмлә мүчилирини тәтқиқ қилиду.

 
Алишер Навои
Личности
Разместил: Lutpulla   

1 голос 
22.01.2011 21:04

Алишер Навои (Низамаддин Мир Алишер) — выдающийся поэт Востока, философ суфийского направления, государственный деятель тимуридского Хорасана. Под псевдонимом Фани (бренный) писал на языке фарси, однако главные произведения создал под псевдонимом Навои (мелодичный) на литературном чагатайском языке, на развитие которого оказал заметное влияние. Его творчество дало мощный стимул эволюции литературы на тюркских языках, в особенности чагатайской и воспринявшей её традиции узбекской.

Низамаддин Мир Алишер родился в 1441 г. в городе Герат в семье Гиясаддина Кичкине, чиновника в государстве Тимуридов, по происхождению из уйгурских бахшей, чей дом посещали видные деятели философской мысли и искусства того времени. Дядя Мир Алишера — Абу Саид — был поэтом; второй дядя — Мухаммад Али — был известен как музыкант и каллиграф. С юных лет Алишер воспитывался вместе с детьми тимуридских семей; он особенно дружил с султаном Хусейном, впоследствии главой Хорасанского государства, тоже поэтом, покровителем искусств.

Подробнее...
 
Он икки муқам
Интересные материалы
Разместил: Азиз Азнабакиев   

1 голос 
16.02.2011 11:48

«Он икки муқам» сазларниң падишаси, 
«Он икки муқам» түгимәс ғәзнидур.
«Он икки муқаминиң» пүтмәс наваси,
Хәлқимизниң есил байлиғидур.

Әзиз Әзнибақиев

Уйғур хәлқи мәдәнийәткә, сәнъәткә вә әдәбиятқа бай хәлиқләрниң бири. Униң тарихи наһайити чоңқур. Уйғур сәнъитиниң чоң ядикарлиқлириниң бири бу уйғур «Он икки муқами». Уйғур «Он икки муқаминиң» көп әсирлик тарихини, муқамларниң алаһидә жанр сүпитидә шәкиллинип, тәдриҗий рәвиштә тәкәммуллашқини, бу бебаһа музыка җәвһирини әвлаттин әвлатқа варис қилип йәткүзгән муқам пешивалири һәққидә билимиз. Муқамларни тәтқиқ қилиш, уни қайтидин тикләш 50-жилларда қолға елинған ишлар яхши нәтиҗә бәрмәктә. 20-гә йеқин әлләрдә муқамлар бар. Бирақ уйғур «Он икки муқаминиң» башқиларға қариғанда орни алаһидә. Сәвәви уйғур «Он икки муқами» вақит вә мәзмун җәһәттин чоңқур. Уйғур «Он икки муқами» 24 саат тохтимай иҗра қилиниду. Муқамшунас алимлар муқамларниң иҗат қилинған дәври, шәкиллиниш җәриянлири, тарихи, бүгүнки тәрәққияти хәлиқ ара музыка мәдәнийитидә тутқан орни һәққидә илмий ишлар елип бармақта. Уйғур «Он икки муқамлириниң» Қәшқәр, Хотән, Долан вә Или муқамлири моҗут. Шуларниң ичидә әң чоң түри бу Или муқамидур. Или муқамлири он икки болуп, «Рак», «Чәббият», «Сигаһ», «Чаргаһ», «Пәнҗигаһ», «Өзһал», «Әҗәм», «Ошақ», «Баят», «Нава», «Мушавирәк», «Һөсәйин» дәп намлиниду. Бу намлиниш тәртивини Или муқамчилириниң мәшһур вәкили Рози тәмбир Әзәм оғли, униң шагиртлири – пешқәдәм муқамчилиридин Нурмәһәмәт Насиров, Мәттайир Һәсәнов қатарлиқ муқамчиларму тәстиқлигән. Или муқамлири Қәшқәр муқамлири асасида риваҗланған болсиму, Или сазәндиләрниң давамлиқ түрдә муқамларға иҗадий яндишиши нәтиҗисидә Илидики әң яхши музыка әнъәнлирини өзләштүрүп, бара-бара мустәқил шәклигә айландурған. Төвәндә асасий 10 пәрқи көрситилгән.

Подробнее...
 
Камал Һасамдинов
Личности
Разместил: Азиз Азнабакиев   

0 голосов 
03.08.2010 14:33

Язғучи Камал Һасамдинов 1930-жили 15-январь күни Алмута вилайити, Уйғур наһийәсиниң Түгмән йезисида колхозчи аилисидә туғулған. Алдида Түгмән йәттә жиллиқ, кейин Чоң Ақсу оттура мәктивини тамамлап, бир жилға йеқин йеза кеңиши кативи болуп ишлиди. 1949-1953-жиллири Алмутиниң Абай намидики дөләтлик педагогика институтиниң тил әдәбият факультетида оқуди. Институтни тамамлап «Йеңи Һаят» журнали редакциясидә кичик, кейин чоң тәһрирлиқ қилди. 1957-жилдин та 1990-жилға қәдәр алдида «Коммунизм туғи» гезитида әдәбий хадим, бөлүм башлиғи, йәттә жилға йеқин вақит Қазақстан Жумһурийәтлик телевидение, радио хәвәрлирини аңлитиш дөләт комитетидики уйғур редакция-синиң чоң тәһрири болуп ишлиди. Язғучиниң ижадий паалийити «Коммунизм туғи» гезити редакциясиниң паалийити билән чәмбәрчас бағлиқ десәк хаталашмаймиз. Язғучиниң әсәрлири дәсләп мошу гезитта елан қилинди, хәлиққә тонулған язғучи дәрижисигә көтирилди. Китапханилар язғучиниң «Тонуш кишиләр», «Әссалам, һаят», «Меһриванлар», «Мениң замандашлирим», «Сениң тәңтушлириң», «Тиләймән аманлиқни», «Жәңчиниң оғли», вә «Жиллар нәпәси» намлиқ очерк, һекайә вә повесть-лар топламлири билән яхши тонуш.

 
< Предыдущая 1 2 3 4 5 6 Следующая >

Поиск

 

Авторизация



Опрос

Ваш уровень уйгурского:
 
 
 
 
 
 

Счётчики

Яндекс.Метрика